Горад · Новая Аквітанія (Nouvelle-Aquitaine), дэпартамент Атлантычныя Пірэнеі (Pyrénées-Atlantiques, 64)
Беларусы ў По: тэлеграм-чат, царква 1867 года
Беларусы ў По, рускія і ўкраінцы Беарна пішуць у наш тэлеграм-чат «Вайб Поўдня Францыі» t.me/vibe_sud_france. Руская гісторыя ў горада даўняя: царкву Аляксандра Неўскага асвяцілі тут у 1867 годзе, калі По быў зімовым курортам для замежнікаў. Прэфектура, CAF і CPAM - у самім горадзе, да Тарба 44 хвіліны цягніком.
У XIX стагоддзі По лячылі небам. «Bèth cèu de Pau», цудоўнае неба По, - вось што, словамі гарадской брашуры, увесь той век вабіла сюды касмапалітычную публіку, якая шукала забаў і чыстага паветра. У 1842 годзе доктар Аляксандр Тэйлар выдаў кнігу пра «лекавы ўплыў клімату По і мінеральных вод Пірэнеяў», і горад стаў зімовым курортам, вядомым, як піша офіс турызму, «ад Расіі да Бразіліі». З 1820-х гадоў слава По расла сярод брытанцаў, потым сярод амерыканцаў, рускіх і прусакоў. Каля 1860 года з дваццаці тысяч жыхароў пяць тысяч былі замежнікамі.
У 1863 годзе прыйшла чыгунка. У 1872-м пачалі бульвар Пірэнеяў, двухкіламетровы балкон над гарамі, і ў тыя самыя гады ў По вырасла больш за трыста віл. У 1856 годзе ў суседнім Біеры адкрыўся гольф-клуб, найстарэйшы на кантыненце і першы за межамі Шатландыі, а ў 1909 годзе браты Райт абралі По для сваіх палётаў.
Горад старэйшы за курорт. Замак По стаіць на скальным выступе над Гавам, тварам да Пірэнеяў; тут 13 снежня 1553 года нарадзіўся Генрых IV, першы кароль Францыі і Навары. З 1929 года замак - нацыянальны музей, адчынены кожны дзень.
Рускі По: царква 1867 года і мармуровае надмагілле
Сярод тых, каго прывяло сюды неба, былі і рускія. У другой палове XIX стагоддзя, як сказана ў аглядзе гісторыі праваслаўя ў Францыі (orthodoxie.com, 2017), рускія цэрквы будавалі перадусім у Парыжы і на Блакітным беразе, дзе ахвотна жыла арыстакратыя. Потым пачалі будаваць і ў іншых гарадах, і першым з іх агляд называе По, 1867 год; Ментон і Біярыц атрымалі свае цэрквы толькі ў 1892-м, Кан у 1894-м, а Мікалаеўскі сабор у Ніцы з’явіўся ў 1912-м.
Гэта царква Святога Аляксандра Неўскага. У верасні 2007 года, на яе прастольнае свята, у По адзначалі 140 гадоў асвячэння, і на службу, паводле справаздачы Сінода Рускай замежнай царквы, прыйшлі каля васьмідзесяці чалавек з усёй ваколіцы і нават з Іспаніі.
А на гарадскіх могілках стаіць помнік, які гарадская брашура называе кранальным. Брашура «Горад мастацтва і гісторыі» расказвае: яго паставіў Валяр’ян Платонаў, дыпламат, саветнік, а потым міністр Аляксандра II, у памяць пра жонку, Тэадору Наваконскую. Яна памерла ў 1875 годзе, пяцідзесяці двух гадоў. Яе слабае здароўе і прымусіла сужэнцаў з’ехаць з Пецярбурга пад мякчэйшае неба; яны пасяліліся пад По, у Жэлосе, на віле Мон-Роз. Мармуровую статую, маладую жанчыну на каленях, задуменную, Платонаў замовіў у Італіі. Легенда кажа, што ён развярнуў помнік да пагоркаў, каб кожны дзень бачыць яго са свайго дома ў марскую падзорную трубу. Шукаць яго ў сектары I8, зона A, участак 3. Тая самая брашура заўважае, што рускія прозвішчы на могілках По сустракаюцца побач з англійскімі, іспанскімі і польскімі.
Свае сёння: курсы рускай і Лурд за паўгадзіны
Руская мова ў По сёння жыве ва ўніверсітэце. Centre de Ressources en Langues універсітэта UPPA на avenue de l’Université вядзе курсы рускай як замежнай для студэнтаў, з групамі па ўзроўнях і сваім раскладам. Дзіцячай рускай школы ў По наш даведнік не ведае.
Université de Pau et des Pays de l'Adour - Centre de Ressources en Langues, cours de russe
avenue de l'Université, 64000 Pau
Бліжэйшыя цэрквы з правераным раскладам - у Лурдзе, ≈32 км па прамой. Paroisse de la Sainte-Rencontre (2 avenue Jean Prat) служыць на царкоўнаславянскай, французскай і рускай: па суботах, не кожны тыдзень, споведзь а 9:00, літургія а 10:00, па календары прыхода. Украінская грэка-каталіцкая Aumônerie de la Dormition на 8 bis rue de l’Ukraine служыць і па нядзелях, ютрань а 8:30 і літургія а 10:00, і ў будні, а 7:30 і 8:15. У Тарбе, ≈34 км, ёсць румынскі і сербскі прыходы, а ў Біярыцы, ≈99 км, руская царква Пакрова і Аляксандра Неўскага на 8 avenue de l’Impératrice. Усе адрасы - у даведніку цэркваў.
Рускіх крам у дэпартаменце наш даведнік не ведае. Бліжэйшыя - пяць крам у Тулузе, ≈147 км, яны сабраныя ў гідзе па рускіх крамах Тулузы; у Бардо, ≈172 км, ёсць Nostalgie.
Паводле перапісу INSEE 2023 года, у дэпартаменце Pyrénées-Atlantiques (64) жывуць 911 чалавек, якія нарадзіліся ў Расіі. Усяго імігрантаў на гэтай тэрыторыі - 57 512. Гэта падлік па краіне нараджэння, а не па мове: дзеці, народжаныя ў Францыі, і тыя, хто нарадзіўся за мяжой ужо грамадзянінам Францыі, сюды не ўваходзяць. Украіну, Беларусь, Малдову, Арменію, Грузію, Азербайджан, Казахстан і Узбекістан INSEE у гэтай табліцы асобна не вылучае: першыя шэсць уваходзяць у «іншыя краіны Еўропы», Казахстан і Узбекістан - у «іншыя краіны Азіі». Крыніца: INSEE, табліца IMG1B, перапіс 2023 года.
Дакументы: прэфектура ў По, OFII у Бардо
Прэфектура Атлантычных Пірэнеяў стаіць у самім По, на 2 rue du Maréchal-Joffre: паводле карткі дзяржаўнага даведніка (21.08.2026) пн-пт з 9:00 да 12:00 і з 13:30 да 16:00. Ля ўвахода 3 працуе пункт лічбавага доступу: там дапамогуць з анлайн-заявамі; у аўторак пасля абеду і ў пятніцу раніцай туды толькі па запісе, а натуралізацыю прымаюць па запісе ў панядзелак раніцай. Праз ANEF ці праз запіс падаецца ваш тытул, вырашае прэфектура: яе правілы - на pyrenees-atlantiques.gouv.fr. У дэпартамента яшчэ дзве субпрэфектуры, у Баёне і ў Алорон-Сент-Мары. Як падаюцца на тытул па кроках - у гідзе titre de séjour.
OFII у дэпартаменце свайго няма: По вядзе дырэкцыя Бардо на 55 rue Saint-Sernin, разам з Дардонню, Жырондай, Ландамі і Ло і Гаронай. Што чакае на выкліку - у гідзе OFII і валідацыя візы.
CAF прымае на 5 rue Louis-Barthou, лепш па запісе. CPAM сядзіць на 26 bis avenue des Lilas і таксама працуе па запісе праз ameli або 36 46. Агенцтваў France Travail у горадзе два, Jean Zay і Lyautey. Пра дапамогі - у гідзе CAF і APL.
- Прэфектура Атлантычных Пірэнеяў (Préfecture des Pyrénées-Atlantiques)2 rue du Maréchal-Joffre, 64000 Pau · пн-пт 9:00-12:00 і 13:30-16:00 (картка дзяржаўнага даведніка ад 21.08.2026)
Афіцыйны сайт - Прэфектура Атлантычных Пірэнеяў (Préfecture des Pyrénées-Atlantiques) →
- OFII - тэрытарыяльная дырэкцыя Бардо (дэпартаменты 24, 33, 40, 47, 64)55 rue Saint-Sernin, 33000 Bordeaux · пн-пт 8:30-12:00 і 13:30-17:00 (картка дзяржаўнага даведніка ад 22.08.2024)
Афіцыйны сайт - OFII - тэрытарыяльная дырэкцыя Бардо (дэпартаменты 24, 33, 40, 47, 64) →
- CAF Атлантычных Пірэнеяў (дапамогі) - accueil de Pau5 rue Louis-Barthou, 64000 Pau · зручней па запісе, пн-пт 8:30-16:00 (картка дзяржаўнага даведніка ад 20.02.2026)
Афіцыйны сайт - CAF Атлантычных Пірэнеяў (дапамогі) - accueil de Pau →
- CPAM По-Пірэнеі (медстрахоўка) - siège de Pau26 bis avenue des Lilas, 64022 Pau Cedex 9 · па запісе, пн-пт 8:00-12:30 і 13:30-16:30 (картка дзяржаўнага даведніка ад 28.03.2024)
Афіцыйны сайт - CPAM По-Пірэнеі (медстрахоўка) - siège de Pau →
- France Travail (біржа працы) - два агенцтвы ПоPAU Jean Zay: 25 rue Jean Zay, 64000 Pau · PAU LYAUTEY: 6 rue Paul et Henri Courteault, 64000 Pau · пн-пт 8:30-12:30 (карткі ад 09.11.2026)
Афіцыйны сайт - France Travail (біржа працы) - два агенцтвы По →
Жыць у По: арэнда, студэнты, надвор’е
Паводле мадэлі ANIL кватэра ў По каштуе 12,05 €/м² у месяц з улікам charges, T1-T2 - 13,83 €/м² (па аб’явах за трэці квартал 2025-га, без мэблі). Кватэра на 52 м² па гэтай мерцы каштуе каля 627 € у месяц, на 37 м² - каля 512 € (наш пералік). Столі арэнднай платы, encadrement des loyers, у По няма. Вольнага жылля ў горадзе нямала: паводле INSEE пустуюць 13,7 % кватэр і дамоў, а сваё жыллё ёсць толькі ў 37,5 % гаспадарак. Горад пры гэтым расце, на 0,7 % за год з 2017-га, і расце за кошт прыезджых.
Ва ўніверсітэце UPPA 12 958 студэнтаў на пяці кампусах, і па нашым падліку па яго ж інфаграфіцы каля 7 941 з іх вучацца ў По. У CROUS Bordeaux-Aquitaine у сектары По шэсць рэзідэнцый: студыя на 2026/2027 год каштуе ад 327,92 € (F. Jammes) да 373,57 € (Ronsard), T1 bis - 495,40-499,45 €, усё з charges. З 1 мая 2026 года абед у сталоўках CROUS каштуе 1 € па картцы Izly для ўсіх студэнтаў. Як паступаць, падкажа наш разбор вучобы ў Францыі.
Неба, якім лячыліся ў XIX стагоддзі, цяпер мерае станцыя По-Юзен каля аэрапорта: 13,7 °C у сярэднім за год, 6,8 °C у студзені і 20,9 °C у ліпені, каля 1 910 гадзін сонца. Дажджоў пры гэтым нямала, амаль 1 094 мм за год, з іх каля 132 мм у лістападзе і ўдвая менш у ліпені.
Дарога: Парыж, Тарб, Тулуза, Манпэлье
З Paris-Montparnasse прамы TGV INOUI ідзе да По 4 г 18 хв - 4 г 26 хв; на 11 лістапада 2026 года SNCF Connect налічыў іх чатыры, першы а 6:38, апошні а 18:11. Да Тарба 44 хвіліны, цягнікоў 15 у дзень, да Баёны прамы Intercités ідзе 1 г 05 хв, да Тулузы прамыя цягнікі - 2 г 15 хв - 2 г 33 хв. Да Манпэлье і нашых шашлыкоў - ад 4 г 43 хв з адной перасадкай.
Аэрапорт По-Пірэнеі ў 2025 годзе прыняў 235 350 пасажыраў, і амаль усе ляцелі ў Парыж або з Парыжа: на лінію Парыж - По прыпала 218 619 чалавек, 93 % (наш пералік). Гарадскія аўтобусы IDELIS: паездка 1,20 €, калі купіць загадзя, і 1,50 € у вадзіцеля, білет дзейнічае гадзіну.
| Насельніцтва | 80 441 (перапіс INSEE 2023) |
|---|---|
| Рэгіён / дэпартамент | Новая Аквітанія (Nouvelle-Aquitaine), дэпартамент Атлантычныя Пірэнеі (Pyrénées-Atlantiques, 64) |
| Клімат | Станцыя По-Юзен (Pau-Uzein, аэрапорт у камуне Юзен, 183 м), Météo-France, нормы 1991-2020: у сярэднім 13,7 °C за год (студзень 6,8 °C, ліпень 20,9 °C), ападкаў 1 093,8 мм |
| Сонца за год | ≈1 910 гадзін сонца за год (Météo-France, станцыя Pau-Uzein, нормы 1991-2020) |
| Аэрапорт | По-Пірэнеі (Pau-Pyrénées): 235 350 пасажыраў у 2025 годзе (-11,9 % да 2024), з іх 218 619 - на лініі Парыж - По (DGAC) |
| Цягнік да Парыжа | Paris Montparnasse - Pau: прамы TGV INOUI 4 г 18 хв - 4 г 26 хв, чатыры прамыя з 9 паездак дня (SNCF Connect, расклад на 11.11.2026, святочны дзень) |
| Гарадскі транспарт | IDELIS: паездка 1,20 € пры куплі загадзя і 1,50 € у аўтобусе, білет дзейнічае гадзіну; 10 паездак - 10 €, суткі - 3,90 € |
| Арэнда кватэры, €/м² у месяц | усе кватэры 12,05 €, T1-T2 13,83 € за м² у месяц (з charges, мадэль ANIL па аб'явах III кв. 2025) |
|---|
Тэлеграм-чат беларусаў у По
Каб знайсці нас, запомніце тры адрасы: чат t.me/vibe_sud_france, група facebook.com/groups/vibesudfrance і instagram.com/vibesudfrance. Чат яднае 750+ удзельнікаў. Рады ўсім, хто гаворыць або хоча гаварыць па-руску: і тым, хто вырас з гэтай мовай, і тым, хто вывучыў яе дарослым, адкуль бы ні прыехаў і якой бы ні быў нацыянальнасці.
У По мы пакуль не сустракаліся, хоць Тарб і Тулуза побач. У чаце можна спытаць, хто ездзіць на літургію ў Лурд, як прайшла натуралізацыя ў панядзелак раніцай і дзе зняць кватэру з выглядам на Пірэнеі. А калі По захоча сабрацца, бульвар Пірэнеяў для першай сустрэчы падыходзіць як нельга лепш.
Чат «Вайб Поўдня Францыі» ў Тэлеграме - рускамоўныя По і БеарнаКрыніцы
- Comparateur de territoires: Pau (64445), recensement 2023 - INSEE. Праверана
- Population immigrée par sexe, âge et pays de naissance détaillé (ex IMG1B), recensement 2023 - INSEE, data.gouv.fr. Праверана
- Préfecture des Pyrénées-Atlantiques, point d'accueil numérique, OFII Bordeaux, CAF et CPAM de Pau, agences France Travail de Pau - Annuaire de l'administration (DILA). Праверана
- Carte des loyers - indicateurs de loyers d'annonce par commune en 2025 (Estimations ANIL, à partir des données du Groupe SeLoger et de leboncoin) - Ministère de la Transition écologique, data.gouv.fr. Праверана
- Encadrement des loyers (F1314, vérifié le 01 novembre 2026) - service-public.gouv.fr. Праверана
- Fiche climatologique Pau-Uzein 1991-2020 - Météo-France. Праверана
- Horaires Paris - Pau; Pau - Tarbes; Pau - Toulouse; Pau - Bayonne; Pau - Montpellier - SNCF Connect. Праверана
- Bulletin statistique - Trafic aérien commercial 2025 - DGAC, ministère de la Transition écologique. Праверана
- Tous les titres - IDELIS. Праверана
- L'histoire du monument - Musée national du château de Pau. Праверана
- Destination Belle Epoque; Pau Golf Club - Pau Pyrénées Tourisme. Праверана
- Parcours le cimetière de Pau (Ville d'art et d'histoire, 2016) - Ville de Pau. Праверана
- Feast Day At St Alexander Nevsky Church in Pau (September 26, 2007) - Synod of Bishops of the Russian Orthodox Church Outside of Russia. Праверана
- L'orthodoxie en France: histoire et situation présente (C. Levalois, 2017) - orthodoxie.com. Праверана
- Livret d'accueil des personnels 2025-2026 (Quelques chiffres) - Université de Pau et des Pays de l'Adour. Праверана
- Russe (cours de langues vivantes) - Université de Pau et des Pays de l'Adour. Праверана
- Tarifs hébergement 2026-2027 - Crous Bordeaux-Aquitaine. Праверана