Пенсія ў Францыі 2026: узрост, памер, для замежнікаў

Калі вы выходзіце на пенсію ва Францыі, усё вызначае год нараджэння: для пенсій з 1 верасня 2026 года ўзрост выхаду - ад 62 гадоў і 9 месяцаў (народжаныя з 1963-га па сакавік 1965-га) да 64 гадоў (з 1969-га). А з 67 гадоў пенсію лічаць без зніжкі за недастатковы стаж, колькі б трыместраў вы ні набралі. Мы, супольнасць «Вайб Поўдня Францыі», сабралі тут табліцы service-public, Assurance retraite і DREES, каля кожнай лічбы паставілі дату даведкі, а тое, што палічылі самі, так і пазначылі. Як у каго прайшла падача і колькі давялося чакаць адказу касы, пытайцеся ў чаце супольнасці «Вайб Поўдня Францыі» ў Тэлеграме.

Гаворка ідзе пра агульны рэжым (régime général) наёмных работнікаў прыватнага сектара: правілы і сумы ніжэй узятыя з картак service-public для «salarié du secteur privé». Базавую пенсію тут плаціць Assurance retraite праз свае рэгіянальныя касы Carsat, дадатковую - Agirc-Arrco.

Узрост выхаду і стаж па годзе нараджэння

Рэформа 2023 года падымала і ўзрост выхаду, і колькасць трыместраў для поўнага тарыфу. Паводле service-public (A18825), абодва павышэнні прыпыненыя да 2028 года законам аб фінансаванні сацыяльнага страхавання на 2026 год (Loi n° 2025-1403 ад 30 снежня 2025):

«L’âge légal à 64 ans ne s’appliquera plus aux personnes nées en 1968, mais uniquement aux personnes nées à partir de 1969.»

Іначай кажучы, 64 гады цяпер толькі ў тых, хто нарадзіўся з 1969 года. Шкала дзейнічае для пенсій, якія пачынаюцца з 1 верасня 2026 года. Што будзе пасля 2028 года, на правераных намі афіцыйных старонках (service-public, CNAV) не сказана, таму і мы не варожым.

Крыніцы: service-public F14043 (праверана 14 жніўня 2026) і F21552 (1 верасня 2026), тыя ж лічбы на сайце Assurance retraite. Табліца ўзросту ў service-public пачынаецца з 1963 года нараджэння. Табліца трыместраў F21552 ідзе з 1958-га: 167 трыместраў для 1958-1960 гадоў, 168 для студзеня-жніўня 1961-га, 169 для верасня-снежня 1961-га і для 1962-га.

67 гадоў - асобная планка: у гэтым узросце стаўка 50 % належыць пры любой колькасці трыместраў па ўсіх рэжымах разам (F21552). Памер пры гэтым усё роўна прапарцыйны вашаму стажу, проста без зніжкі.

Асобнага ўзросту для жанчын няма. У табліцах service-public і Assurance retraite адна калонка - дата нараджэння, падзелу па поле там няма. Розніца ёсць у статыстыцы: паводле DREES, у 2024 годзе жанчыны выходзілі на пенсію ў сярэднім у 63 гады і 3 месяцы, мужчыны - у 62 гады і 7 месяцаў.

Раней за агульны ўзрост пайсці можна ў некалькіх выпадках (F14043): доўгая кар’ера, калі вы пачалі працаваць да 21 года; праца з інваліднасцю (на старонцы - «vous avez travaillé en étant handicapé»); стойкая страта працаздольнасці пасля няшчаснага выпадку на працы або прафесійнага захворвання; праца з азбестам.

І пра самі выплаты: прапанову замарозіць пенсіі не прынялі, 1 студзеня 2026 года іх праіндэксавалі (Assurance retraite, абноўлена 23 верасня 2026).

Што такое трыместр і як яго набраць

Трыместр ва Францыі - гэта не тры месяцы працы, а сума заробку. У 2026 годзе адзін трыместр дае 1 803 € брута за год (150 гадзін SMIC), чатыры трыместры - 7 212 €, а больш за чатыры за год не залічаць, колькі б вы ні зарабілі (service-public F1761). Наш разлік: паўстаўкі на SMIC увесь год - каля 11 202 € брута, гэта больш за 7 212 €, значыць, тыя ж 4 трыместры, што і пры поўнай стаўцы. Свежыя сумы SMIC - у гідзе Зарплаты ў Францыі.

Акрамя трыместраў з узносамі (cotisés) залічваюць і «прыроўненыя» (assimilés): беспрацоўе, бальнічны, дэкрэтны адпачынак, інваліднасць, вайсковую службу. Для даўжыні стажу яны важаць столькі ж, колькі адпрацаваныя. Дзе шукаць першую працу і каму патрэбны дазвол, расказана ў гідзе Праца ў Францыі.

Як лічаць базавую пенсію

Формула з service-public F21552:

сярэдні гадавы заробак × стаўка × (вашы трыместры ў Assurance retraite / трыместры для поўнага тарыфу)

• Сярэдні заробак - сярэдняе брута за 25 лепшых гадоў кар’еры, пералічанае па каэфіцыентах; заробак вышэй за столь сацыяльнага страхавання (4 005 € брута на месяц у 2026 годзе) не ўлічваецца. З 1 верасня 2026 года бацькам з надбаўкай стажу за дзіця лічаць 24 лепшыя гады, за дваіх і больш - 23; касы абновяць праграмы «courant 2027» і пералічаць пенсіі заднім чыслом (Assurance retraite).
• Стаўка - 50 %, калі ў вас поўны стаж або вам 67. За кожны недастатковы трыместр стаўку зніжаюць на 0,625 %, але максімум за 20 трыместраў (décote).
• Столь: пры выхадзе ў 2026 годзе базавая пенсія не большая за 2 002,50 € брута на месяц.

Умоўны прыклад, наш разлік: вы нарадзіліся ў 1969-м і да 64 гадоў набралі 160 трыместраў са 172 пры сярэднім заробку 24 000 € у год. Не хапае 12 трыместраў, стаўка 50 - 12 × 0,625 = 42,5 %. Пенсія: 24 000 × 42,5 % × 160/172 = каля 9 488 € у год, прыкладна 791 € брута на месяц. Калі пачакаць да 67 і больш не працаваць, стаўка будзе 50 %, і выйдзе каля 930 € на месяц. Гэта толькі базавая частка, без Agirc-Arrco.

Дадатковую пенсію Agirc-Arrco лічаць у балах: гадавая сума = усе вашы балы × кошт бала на год выплаты.

Service-public сам папярэджвае: «il est très difficile de calculer soi-même sa pension de retraite». Таму перш чым будаваць планы, адкрыйце ў асабістым кабінеце на info-retraite.fr «Mon estimation retraite»: там каса палічыць па вашай сапраўднай кар’еры.

Мінімальная пенсія: minimum contributif і ASPA

Адной «мінімальнай пенсіі» ва Францыі няма. Ёсць два розныя механізмы, і іх увесь час блытаюць.

Minimum contributif - даплата да базавай пенсіі тым, хто атрымаў поўны тарыф, але зарабляў няшмат. Яе прызначаюць аўтаматычна, калі вы запыталі ўсе свае пенсіі, французскія і замежныя, і ўсе яны разам не перавышаюць 1 410,89 € брута на месяц (F21552, праверана 1 верасня 2026):

Паводле DREES, у 2024 годзе прыкладна кожную шостую новую пенсію régime général (17 %) давялі да minimum contributif.

ASPA (allocation de solidarité aux personnes âgées) - дапамога пенсіянерам з невялікімі даходамі, якія жывуць ва Францыі. Гэта не пенсія за стаж: каса даплачвае розніцу паміж планкай і вашымі даходамі (F16871, праверана 23 чэрвеня 2026, сумы з 1 студзеня 2026):

Прыклад service-public: даход 800 € на месяц - ASPA 1 043,59 - 800 = 243,59 €. У даход ідуць пенсіі, пенсія па інваліднасці, 3 % кошту маёмасці і заробак з вылікам; не ідуць APL і ALS, сямейныя дапамогі, кошт асноўнага жылля. Пра APL - у гідзе CAF і APL.

Што патрэбна для ASPA:

• Узрост - 65 гадоў. З 62 гадоў - пры датэрміновай пенсіі за доўгую кар’еру або за працу з інваліднасцю (handicap), а таксама пры пенсіі па inaptitude (F16871, Assurance retraite).
• Жыццё ва Францыі - пастаяннае жыллё або больш за 9 месяцаў у год выплаты; даказваць можна любым спосабам.
• Усе пенсіі ўжо запытаныя, у тым ліку замежныя, і ў вас, і ў мужа ці жонкі (Assurance retraite). Калі вам належыць пенсія ў іншай краіне, яе спачатку трэба аформіць, і яна ўвойдзе ў даход.
• Замежніку не з ЕЭП і не са Швейцарыі - адна з умоў: бесперапынна не менш за 10 гадоў віду на жыхарства, які дае права на працу; статус бежанца, апатрыда або субсідыярнай абароны; удзел у баях за Францыю; грамадзянства адной з краін пераліку (Алжыр, Андора, Бенін, Каба-Вердэ, Рэспубліка Конга, Габон, Ізраіль, Мадагаскар, Малі, Марока, Манака, Сенегал, Тога, Турцыя, Туніс) «sous certaines conditions». Грамадзянам ЕЭП і Швейцарыі ўмова 10 гадоў не патрэбная. Краін СНД і Каўказа ў пераліку няма. Якія карты даюць права на працу, - у гідзе Від на жыхарства ў Францыі.

Часовая абарона ў пераліку выключэнняў не названа ні ў service-public, ні ў Assurance retraite. Гэта адсутнасць у спісе, а не асобная забарона, і прамой фразы пра яе афіцыйныя старонкі не даюць. Наш вывад: пры часовай абароне з 2022 года ўмова «10 гадоў» пакуль не выканана. Свой выпадак удакладняйце ў Carsat па 3960. Як уладкаваная сама абарона, - у гідзе Часовая абарона ў Францыі.

ASPA сама не прызначаецца, яе просяць. Калі ў вас адна пенсія - у касе, якая яе плаціць; калі пенсіі няма зусім - па форме «Demande d’Aspa (demandeur sans pension de retraite)», якую здаюць у мэрыю. Плаціць пачынаюць з 1-га чысла месяца пасля атрымання заявы. Пасля смерці атрымальніка ASPA спаганяюць са спадчыны, толькі калі чыстая спадчына большая за 108 586,14 € (смерць у 2026 годзе, метраполія), і не больш за 8 463,42 € за год выплат адзінокаму.

Réversion: пенсія па страце мужа ці жонкі

Яе атрымліваюць удава, удавец або былы муж ці жонка, але толькі тыя, хто быў з памерлым у шлюбе: PACS і сумеснае жыццё права не даюць (service-public F13104, праверана 1 студзеня 2026). Грамадзянства і краіна пражывання ва ўмовах не названыя.

Зверху бываюць надбаўкі: +11,1 % з 67 гадоў, калі ўсе вашы пенсіі разам не перавышаюць 3 020,07 € у квартал; +10 % тым, у каго трое дзяцей і больш; 113,59 € на месяц на дзіця на ўтрыманні, калі вам менш за 67 і ўласнай пенсіі няма.

Падаць можна анлайн на info-retraite.fr («Demander une retraite de réversion»): адна заява ідзе ва ўсе касы, уключаючы дадатковыя; па папяровай форме ў Agirc-Arrco падаюць асобна. Калі падаць на працягу года пасля смерці, réversion можа пачацца ўжо з 1-га чысла месяца, які ідзе за месяцам смерці. Маўчанне касы больш за 4 месяцы азначае адмову.

Пенсія па інваліднасці

Pension d’invalidité просяць у CPAM (сельскагаспадарчыя работнікі - у MSA), калі хвароба або траўма не прафесійнага паходжання знізіла працаздольнасць мінімум на 2/3. Умовы: афіліяцыя да сацыяльнага страхавання не менш за 12 месяцаў і 600 гадзін працы (або ўзносы з 2 030 гадзінных SMIC) за 12 месяцаў да перапынку. Замежніку да заявы патрэбны від на жыхарства (service-public F672, праверана 1 красавіка 2026):

З 62 гадоў пенсію па інваліднасці аўтаматычна замяняе пенсія па старасці «pour inaptitude». Калі вы працягваеце працаваць, можна атрымліваць пенсію па інваліднасці разам з зарплатай да 67 гадоў. Пенсія па інваліднасці абкладаецца падаходным падаткам і сацыяльнымі зборамі CSG, CRDS і Casa; пра падатак - у гідзе Падаткі ў Францыі. Маўчанне касы 2 месяцы азначае адмову.

Колькі атрымліваюць насамрэч: DREES

Самыя свежыя лічбы - выданне DREES «Les retraités et les retraites» ад 14 кастрычніка 2026 года, дадзеныя на канец 2024 года, пенсіянеры, якія жывуць ва Францыі. Нета тут - пасля CSG, CRDS, Casa і ўзносу на хваробу з дадатковай пенсіі, але да падаходнага падатку.

Калі дадаць пенсіянераў французскіх кас, што жывуць за мяжой, сярэдняя пенсія па старасці апускаецца да 1 693 € брута: французскіх правоў у іх менш. Паводле DREES, у 2024 годзе пенсія жанчын па старасці была на 37 % ніжэйшая, чым у мужчын (у 2004 годзе розніца была 50 %), а з улікам réversion - на 25 %. Гэтыя 37 % DREES лічыць з надбаўкай за дзяцей, а сумы 1 383 і 2 186 € у табліцы - без яе.

Яшчэ дзве лічбы DREES: у канцы 2020 года 34 % пенсіянераў атрымлівалі па старасці не больш за 1 000 € брута на месяц (49 % жанчын і 15 % мужчын), 8 % - больш за 3 000 €. У канцы 2024 года дапамогу мінімуму па старасці (ASPA або ASV) атрымлівалі 754 460 чалавек, гэта 4,6 % тых, хто жыве ва Францыі і мае 65 гадоў і больш.

Стаж у Расіі, Украіне, Беларусі, Казахстане

Тут адказ кароткі, і для многіх з нас ён важны. Пагадненне аб сацыяльным забеспячэнні дазваляе «totaliser les droits», то бок улічыць пры разліку пенсіі гады працы ў іншай краіне (CLEISS). Няма пагаднення - няма і сумавання. Мы зверылі спіс CLEISS «Les conventions bilatérales de sécurité sociale» (адкрыты 21 кастрычніка 2026 года): сярод 42 краін і тэрыторый раздзела «Accords en vigueur» няма Расіі, Украіны, Беларусі, Казахстана, Грузіі і Арменіі. З Малдовай пагадненне падпісана 10 сакавіка 2025 года, адміністрацыйнае пагадненне - 18 верасня 2025-га, але ў сілу яно не ўступіла: для гэтага бакі павінны паведаміць адзін аднаму, што завяршылі свае працэдуры.

Што з гэтага вынікае, Assurance retraite піша прама:

«Si vous avez travaillé dans un pays hors UE et hors accord, ces périodes d’activité ne pourront pas être prises en compte dans le calcul de votre retraite.»

Па-беларуску: калі вы працавалі ў краіне па-за ЕС і без пагаднення, гэтыя гады пры разліку французскай пенсіі не ўлічваюць. Пенсію за іх прызначае тая краіна па сваіх правілах (service-public F34071), і ў некаторых краінах яе не плацяць тым, хто там не жыве. Французская каса прапануе выкуп трыместраў (rachat de trimestres), сімуляцыю можна зрабіць у асабістым кабінеце; умоў і цэн на гэтай старонцы касы няма, таму не прыводзім іх і мы.

Іншая справа - гады ў краінах ЕС. Там дзейнічаюць еўрапейскія рэгламенты, і CLEISS піша, што яны «sont applicables à tous les ressortissants, y compris d’États tiers», гэта значыць і да грамадзян краін па-за ЕС (з агаворкай для Ісландыі, Ліхтэнштэйна, Нарвегіі, Швейцарыі і Даніі). Калі вы працавалі, напрыклад, у Польшчы або Германіі, гэтыя перыяды каардынуюцца з французскімі.

Як падаць заяву

1. Заведзіце «compte retraite» на info-retraite.fr і праверце выпіску кар’еры (relevé de carrière): ці ўсе месцы працы там бачныя. Замежныя перыяды ў ёй не адлюстроўваюцца, кожная краіна адказвае за свае звесткі.
2. За 5 месяцаў да жаданай даты, не пазней, падайце заяву ў «Mes démarches / Demander ma retraite». Пенсію не плацяць аўтаматычна, яе трэба запытаць (Assurance retraite: «La retraite n’est pas versée automatiquement»). Відэападказка service-public называе звычайны тэрмін «entre 4 et 6 mois».
3. Заява адна: форма запоўнена загадзя, 6 крокаў, чарнавік захоўваецца 90 дзён, і яе аўтаматычна атрымліваюць усе базавыя і дадатковыя касы. Як ідзе разгляд, відаць анлайн.
4. Пенсія пачынаецца з 1-га чысла месяца і не раней за дзень падачы. Не паказалі дату - будзе 1-е чысла месяца пасля атрымання заявы (F13941).

Пытанні - па тэлефоне Assurance retraite 3960 (09 71 10 39 60 з мабільнага і з-за мяжы), пн-пт з 8 да 17.

Калі вы афармляеце пенсію самі або дапамагаеце бацькам, якія пераехалі да вас на поўдзень Францыі, у чаце можна спытаць тых, хто ўжо прайшоў праз Carsat, і знайсці сваіх побач. Усе дакументы па пераездзе сабраныя ў раздзеле Пераезд у Францыю.

Чат супольнасці «Вайб Поўдня Францыі» ў Тэлеграме - пенсія, дакументы і жыццё на поўдні Францыі